Water

Water is nadrukkelijk verbonden met veel Gelderse landschappen. Maar door weersextremen is er steeds vaker te veel of te weinig water, met alle gevolgen van dien voor natuur, landbouw, drinkwatervoorziening en veiligheid. Ook laat de kwaliteit van het beschikbare grond- en oppervlaktewater ernstig te wensen over door vervuiling met nutriënten, pesticiden, medicijnresten, PFAS en andere chemische stoffen.

De provincie is direct verantwoordelijk voor schoon en voldoende grondwater en grondwaterafhankelijke natuur, coördineert het Gelderse Programma Water en ziet toe op het werk van de waterschappen. Als het gaat om het beheer van het watersysteem en om waterkwaliteitsdoelen uit de KRW, zijn de waterschappen nadrukkelijk aan zet.

Uitdagingen:

Verdroging is een groot probleem in Gelderland, met name op de zandgronden. De verdrogingsaanpak van de afgelopen jaren werpt voorzichtig z’n vruchten af. Het laaghangend fruit is geplukt, maar nu komt het aan op samen robuuste systeemmaatregelen nemen. Voor grondwaterafhankelijke natuurgebieden is het nog steeds ‘code rood.’
De waterkwaliteit in veel beken en sloten is onder de maat. De doelen voor de Kaderrichtlijn Water (KRW) worden niet gehaald in 2027. Het gebruik van bestrijdingsmiddelen en meststoffen moet daarom worden gestopt in zones rond watergangen, zeker in kwetsbare gebieden, zoals in en rondom Natura 2000. Ook valt nog winst te behalen rond riooloverstorten, industriële lozingen en het effluent van rioolwaterzuiveringen.
Het is onduidelijk of de huidige wijze van verantwoording door Nederland juridisch houdbaar is. Er is een risico op ingebrekestelling door Europa en op rechtszaken.

Oplossingen:

Kies voor water als sturend thema bij ruimtelijke vraagstukken. Werk bij al deze vraagstukken steeds vanuit hydrologisch systeemherstel. Voorkom een eenzijdige focus op bijvoorbeeld stikstofdoelen, maar laat zaken als waterkwaliteit, voldoende water vasthouden, stikstof en andere opgaven voor natuur, landbouw en landschap hand in hand gaan in een integrale gebiedsaanpak.
Waterschappen beheren vele kilometers aan watergangen en dijken, en in sommige gevallen ook wegbermen. Deze elementen vormen in potentie zeer waardevolle groen-blauwe dooradering in het Gelderse landschap.

Inzet:

Beoordeel alle ruimtelijke ontwikkelingen op de effecten op het (grond)watersysteem en durf nee te zeggen tegen ontwikkelingen die niet passen bij het hydrologisch systeem. Functie volgt peil, en niet andersom.
Maak waterkwaliteit een sturend criterium in vergunningverlening.
Zorg voor schoon water: zorg dat de concentraties aan N, P, zware metalen, geneesmiddelenresten, PFAS en bestrijdingsmiddelen in het water nu echt substantieel omlaag gaan. Hiervoor zijn geborgde en afdwingbare maatregelen noodzakelijk.
Stel vast in hoeverre de KRW-doelen nog niet gehaald worden en wat ervoor nodig is om de doelgaten te dichten. Leg dit expliciet vast in het nieuwe Gelderse Programma Water en in de nieuwe waterbeheerprogramma’s van de waterschappen. Neem ook in andere, sectorale programma’s concrete doelen op voor waterkwaliteit en -kwantiteit. Voer de maatregelen uit de KRW-factsheets uit.
Zorg voor (nog meer) inzicht in (grond)wateronttrekkingen en lozingen en handhaaf op illegale lozingen, onttrekkingen en het slaan van nieuwe grondwaterputten.
Benut watergangen, dijken en bermen voor groen-blauwe dooradering.
Blijf investeren en faciliteren in programma’s die verdroging aanpakken (zoals de Aanpak Droogte en Wateroverlast Achterhoek & Liemers, en Ruimte voor de Rivier 2.0).